Prawidłowe żywienie ma wielkie znaczenie dla fizycznego i psychicznego rozwoju dziecka. Żywienie dzieci różni się znacznie od żywienia dorosłych. Liczne badania naukowe wykazały, że pełnowartościowe i racjonalne żywienie zwiększa odporność organizmu a tym samym zapobiega chorobom związanym z nieprawidłowym żywieniem, takim jak krzywica, próchnica zębów czy niedokrwistość. Racjonalne żywienie wywiera ponadto wielki wpływ na aktywność, dobre samopoczucie, na stosunek do zabawy i nauki i otaczającego świata zewnętrznego i odwrotnie – dziecko niedożywione lub żywione nieprawidłowo jest ociężałe, apatyczne i słabe. Nie przejawia aktywności własnej.
Z tego względu medycyna współczesna przywiązuje wielką wagę do prawidłowego odżywiania dzieci i widzi w nim potężny czynnik decydujący o rozwoju i stanie zdrowia dziecka. Różnica między żywieniem dzieci i dorosłych polega głównie na tym, że u nas – dorosłych – procesy wzrostu i budowy organizmu są już zakończone, natomiast u dzieci przebiegają z całą intensywnością. Wskutek tego pożywienie musi dostarczać dzieciom przede wszystkim składników do budowy komórek i tkanek ustroju. Prawidłowy rozwój dziecka możliwy jest wtedy, kiedy „dochód” przewyższy „rozchód”- rozchód dostarczy materiału do budowy ile organizm potrzebuje, a poza tym zabezpieczy potrzebne ilości energii. Musimy przy tym pamiętać, że im dziecko młodsze tym zapotrzebowanie w stosunku do ciężaru ciała jest większe. Produkty spożywcze, ze względu na rolę, jaką odgrywają w żywieniu dzieci dzielimy na dwie grupy: produkty ochronne czyli zapobiegawcze i produkty energetyczne.
Produkty ochronne to:
1. mleko i jego przetwory(masło, sery, mleko w proszku)
2. jaja
3. podroby wysokogatunkowe (wątroba ,nerki, serca) mięso i ryby
4. warzywa zielone i owoce o zabarwieniu pomarańczowym(szpinak, sałata, pietruszka, koper, szczypiorek, zielona fasolka, marchew, dynia)
5. owoce i warzywa obfitujące w witaminę C (owoce róży, czarna i czerwona porzeczka truskawki maliny, agrest, brokuły , kalafior, brukselka, kapusta biała, czerwona, włoska i pomidory)
Ponieważ niedobór produktów ochronnych w pożywieniu odbija się bardzo niekorzystnie na ogólnym rozwoju i stanie zdrowia stawiamy je przy planowaniu posiłków na pierwszym planie. Ilość kalorii ochronnych powinna być w pożywieniu wyższa niż produktów energetycznych, z tym, że im dziecko jest młodsze tym różnica jest większa na korzyść produktów ochronnych. Do produktów energetycznych zaliczamy głównie: produkty zbożowe, kasze, mąkę, makarony, produkty cukrowe, w postaci cukru, miodu słodyczy oraz tłuszcze, a z warzyw – ziemniaki i strączkowe tj. te, w których występuje dużo skrobi.
W żywieniu dzieci produkty energetyczne stawiamy na drugim planie, gdyż służą głównie jako uzupełniające produktów ochronnych – zapobiegawczych, ochronnych tym samym zabezpieczają wartość kaloryczną posiłków i zaspokajają poczucie głodu. Ponieważ przy pomocy produktów energetycznych łatwo wywołać uczucie sytości nie należy przekarmiać dzieci pieczywem, kaszami, kluskami, tłuszczami słodyczami, a tym samym nie pozbawiać ich łaknienia na mleko, warzywa.
Przekarmianie dzieci cukrem i słodyczami jest obecnie bardzo powszechne co jest niekorzystne dla dziecka nie tylko ze względu na osłabienie apetytu ale również działa jako przyczyna otyłości. Nadmiar cukru przerabiany jest w ustroju na masę tłuszczową co prowadzi do zaniku tkanki mięśniowej. Otyłość wpływa też niekorzystnie na układ krążenia i kostny, oraz stan psychiczny dzieci; dzieci otyłe narażone są na konflikty z rówieśnikami. Najlepiej podawać dzieciom słodycze po obiedzie i na podwieczorek w znikomych ilościach. Potrawy wspólne jak: bigos, kapusta, tłuste mięsa wieprzowe, zapiekanki z jajami, zupy fasolowe i z grochu dzieci powinny otrzymywać tylko do skosztowania, by zaznajamiać się z ich smakiem. Nie mogą one stanowić dla dzieci potraw zasadniczych. Potrawy wyżej wymienione są często doprawiane do smaku przyprawami zbyt ostrymi, które organizm dziecka nie toleruje. Poza właściwym doborem i rozdziałem produktów w posiłkach musimy zwracać uwagę na szereg czynników dodatkowych, które mają wpływ na apetyt dzieci, ale również na trawienie i przyswajanie pokarmów. Należą do nich: przestrzeganie godzin posiłków, pogodny nastrój, przed i w czasie trwania posiłku, wrażenia estetyczne, wygodna postawa i postępowanie pedagogiczne w czasie jedzenia. O warunki w czasie spożywania posiłków i jak się wówczas zachować powinni dbać rodzice i wychowawcy. Kształtowanie dobrych nawyków żywieniowych należy tylko i wyłącznie do nas – dorosłych. Pokażmy dziecku jak jeść, jak trzymać sztućce i jak utrzymywać dobry nastrój. Wielkim błędem wychowawczym podczas posiłków jest stałe operowanie pojęciem pochwały i nagany, nagrody i kary, gdyż to źle wpływa na system nerwowy dziecka i pogłębia w nim niechęć do jedzenia. Nie krytykujmy przy dzieciach głośno – niesmaczne, ponieważ akcentujemy w ten sposób niechęć lub uprzedzenie do niektórych potraw. Dziecko wypowiedzi tych słucha i przyswaja sobie ich sens. Uczy się lubić lub nie znosić niektórych potraw naśladując ojca lub matkę. Celem uczenia jedzenia jest przyzwyczajanie dzieci do spożywania pokarmów jak najbardziej urozmaiconych.
Opracowanie: Jolanta Szewczyk
